Pages

Wednesday, 24 December 2014

नेणीव

नेणीव 


ती गायची तिच्या बोलीभाषेतील गाणी 
अर्थ उमजायचा नाही कोणालाही 
तिच्या गाण्यावर होता त्याचा प्रभाव
तो बहुचर्चित फरारी असणारा कैदी 

तिच्या प्रासादिक रचनांचा आशय
उमजला सैनिकी गणवेशांतील मनांना
तिच्या घरात आले शस्त्रधारी
तिला नव्हता माहीत त्याचा पत्ता
ती निव्वळ साकारतसे अभिव्यक्ती

कल्पनांची रोपटे आली होती दारात
तिच्या वेणीचे झाले होते त्याने सर्प
म्हणुन तळमळीने गातसे ती गाणे
कुठलीच दुःख वेदना नव्हती मनात

तिला ना परिचित त्याच्या नजरेचा दंश
ना संवेद त्याच्या वासनांचे नाचरे मोर
त्याच्या पाठीवरचा ना वेचला होता वारा
त्याच्या छातीवर ना टेकले होते कपाळ

कधी एकदाच गेली होती त्याच्या दारा
खेळायला आणले होते सागरगोटे
दगडाचे बीज झाले तिच्या स्पर्शाने
आले वात्सल्य तिच्या ह्रुदयामध्ये
तिने सांभाळली रोपटी नाकळतेपणे

दिला तिने सैनिकांना त्याचा पत्ता
उडी मारली दारामागच्या विहरीत
कुणी सांगितलेली त्याची मरण वार्ता
खोटीच वाटायची इतके दिवस तिला

------कविता

सौंदर्याची महती

सौंदर्याची महती



तिच्या सौंदर्याची महती सर्वदूर 
पण डोळ्यास द्रुष्टी नाही जन्मापासुन 
शाहणा किंवा वेडा रसिक गाई गुणगान 
बक्षीसी म्हणून ती देई सोन्याच्या मोहरा
क्षणार्धात माती होतसे मोहरांची 

जादुई मोहरांच्या मातीने 
रसिकाच्या मनात चेतवला द्वेष 
राजवाडा जळून गेला त्या धगीत
आता ती झोपडीत राहू लागली 

तेथेही पसरली सौंदर्याची किर्ती 
गुणगान गाऊ लागले भाबडे लोक 
बक्षीसी म्हणुन सवयीप्रमाणे
प्रत्येकाच्या हातात ठेवला दगड
त्याचे कोळसे झाले शाप झाले

दैववादाच्या पुरात वस्ती बुडाली 
तिची झोपडी पाण्याखाली 
म्रुत्युच्या प्रदेशातुन पोहोचली 
जन्मलेल्या देखण्या शहरात 
तिची द्रुष्टी तिला मिळाली 

सौंदर्याहून अधिक सुंदर नगर 
ती वर्णु लागली प्रत्येकाचे वैभव 
तिला बक्षीसी मिळाली कधी मोहरा 
कधी माती कधी दगड कोळसा 
कधी वंचनेचा आंधळेपणाचा आरोप

-----कविता

न केलेले प्रेम

न केलेले प्रेम


तिन्हीसांजेच्यावेळी सापडतो मला काचेचा लोलक
तेव्हापासुन तिन्हीसांज कायमची माझ्या घरी येते
काचेच्या लोलकावर माझे वेड्यासारखे प्रेम जडते
काळाच्या अवस्था मांडून स्वप्न पाहते लोलकाचे
एक दिवस लोलक तुटतो ; तिन्हीसांज संपते
न केलेले प्रेम स्वप्नातुन दूरदूर निघून जाते !!


----कविता 

अभिव्यक्ती गोंदण

अभिव्यक्ती गोंदण


अकाव्य झालेल्या जगण्याला
व्यापत नाहीत मुलभुत प्रश्न
उत्तरांची दिशा शोधणारे
मन अंतराळी दिव्याचे

अभिव्यक्तीचे हिरवे गोंदण
पडझड झाली पानांची
किंवा आले वैधव्य तरी
पुनर्जन्माचे भाकीत

दूरदूर दिसतात चिंचोळे रस्ते
काळाच्याही पडझडीतही न बदलेले
आकाशाकडे मार्गस्थ होणारे

---कविता

फुलांचे चित्र

फुलाच्या चित्रांवर जमली आहेत फुलपाखरे
मध गोळा करण्यासाठी
फुले जिवंत नाहीत ठाऊक नाही चित्राला
फुलपाखरांच्या प्रेतांनाही हाकारते बिचारे
या चित्राला कुणी केले आहे सजीव ?
माझ्या डोळ्यांची कधीच झाली आहेत फुलपाखरे
हे फुलांचे चित्र मला आंधळीला का दिसते !

-----कविता 

दुःखाच्या कल्पनेत

दुःखाच्या कल्पनेत 




दुःखाच्या कल्पनेत गढून जाते 
तरंगत येतात अज्ञात ठिकाणाहून कलेवरे 
मी काठावर पोहोचत नाही 
दूर काचेच्या खिडकीतून पाहते द्रुश्य 

तरंगणारी प्रेते जिंवत होतात 
धाव घेतात माझ्या घराशी 
दारासमोरचा जुना प्रौढ व्रुक्ष
रक्षक होऊन अडवु पाहतो त्यांना

वारा होऊन मनामध्ये वास करणारा
निकटवर्ती काळ ; स्नेह जडतो त्याच्याशी
जिवंत झालेल्या प्रेतांची दुःखे मला जडतात
काळोखाच्या असंख्य बिंदुचा जणु मध्य




---कविता

वनवास प्रीतीचा

वनवास प्रीतीचा


मातीमय अंधार झालेले अरण्य 
जणु धारण केले आहे अंधाराचे कवच 
अशा अरण्यातील झाडांवर 
गळा आवळणारे दोर्याचे फास 
फासांवर अडकलेले जीव अद्रुश्य 

घनीरूप होऊन काळ
स्वप्नांत वावरणारा 
भविष्य वर्तवणारा आरसा 
निजलेल्या सावलीच्या हातात
अक्षितीज आकाशाच्या ठायी मन 

पंख छाटलेली जिवंत सखीमय वेदना 
या वेदनेचा उगम माग घेणारे
काळोखात वाट चाचपडणारे यक्ष 
सहज जीवन प्रवाह खंडित करणारी 
पुन्हा पुन्हा जन्मणारी स्वयंभु स्थिती

अरण्याच्या वर्णनात गुंफलेल्या पाऊलखुणा 
पाऊलावर चालणारे पाऊल आणि कथा
वचन किंवा शाप या अचल बंधनाला 

आयुष्य स्पर्शाची विणुन वल्कले 
सांडिले आहे कुणीतरी घरदार
सोयरेपणात अनुभवत वनवास प्रीतीचा

------कविता

शुन्य आणि अंधार

शुन्य आणि अंधार



बाहेर शून्य आत शून्य
दोही शून्याला जोडणाऱ्या रेषेवरून
चालत जातात बुटकी माणसे
पोकळ होणाऱ्या अंधाराकडे

पोकळ अंधार भरीव अंधार
दोही अंधारास जोडणारया क्षितीजावरून
चालत जातात आडदांड माणसे
नसलेल्या स्वतःच्या घराकडे

बुटकी माणसे आडदांड माणसे
दोघे भेटतात एकमेकांना
नियतीच्या हेतुपूर्वक खेळामध्ये
एकदाच आणि शेवटचे

बुटक्या माणसांची विरते स्मृती
आडदांड माणूस मरतो दूर कुठेतरी
शून्यातून अंधार अंधारातून शून्य

म्रुत नदीकाठी जळतात प्रेते
मेलेल्या डोंगरावर उगवतात झाडे
वठलेल्या झाडावर घरटे बांधतो पक्षी
सूर्य झडलेल्या पानात उगवतो दिवस

आडदांड माणसे होतात जिवंत
बुटक्या माणसाची जागृत होते स्मृती
पुन्हा घडणाऱ्या त्याच कथेसाठी
मात्र यावेळी कथेत बदल घटनेचा
अंतिमतेतून आदिमतेकडे जाण्याचा

बुटकी माणसे चालत जातात शून्याकडे
आडदांड माणसे जाऊ लागतात अंधाराकडे

-----कविता

अचेतन

अचेतन


शुद्ध एकटेपण ना हेतू ना बीज
सापडत नाही कोणता खडक
उन्हाला माथा टेकवण्यासाठी
हातातले दैन्याचे दंड आपटीत
वस्त्रावर वस्त्र परिधान करीत
झोळी भरते फकीर दिशांची
सृष्टी तोलून धरते समत्व
उन्हाचे तान्हे उनपण
उदास भाबड्या वैराग्यात
डोळ्यांना सहन होत नाही
परकायेने अंतरी रोपवलेला
माझा अचेतन आत्मयज्ञ


-----कविता 

मन आणि नदी



मन आणि नदी
एकमेकांच्या उपस्थितीत
एकमेक अनुपस्थित

रडणारे मन नदीकाठी
नदीला दुःख नाही कशाचे
नदीला प्रवाह दुःखाचा

मनाला नाही जन्म मृत्यु
मन दृश्य किंवा अदृश्य



नदीच्या पाण्यात पडलेले
आकाश
पाण्यातल्या आकाशाला
साद देणारे मनाचे चेहरे
नदीच्या पाण्यात



नदीवर चालणारे अनवाणी उन
मनाच्या रुक्ष वाळवंटी

मनाच्या रुक्षतेतच उगवते झाड
वाढते अथांग त्यातील रुक्षता

संन्यस्थ होऊन त्याज्य करते
स्वगृहाचा
माधुकरी मागत भटकत जाते
नदीच्या पाण्यावरून



कोसळणारा नागवा पाऊस
नदी आणि मनामध्ये अंधार
येथे कधीच उगवणार नाही
न मावळणारा ध्रुवीय सूर्य

मन पालथे पडले आहे
नदीच्या पाण्यात
नदी उलथली आहे दुस्तर

कृष्णाची कोवळी टाच
नदीला स्पर्श करती होईल
तेव्हा नदी मन शांत स्थिर
अहल्याच्या शिळेसमान



नदी आणि मनाला
जोडणारा अज्ञाताचा पूल
पुलावरून चालत जातो योगी
पुलापलीकडे आहे मंदिर
मंदिरात मूर्ती त्याच्या गर्भाची
त्याच्या जन्माआधीपासून
त्याच्या जन्मानंतरही तो गर्भ
शिवशंभू साक्ष त्याच्या गर्भाला



विश्वाच्या काळनदीत पोहणारे
असंख्य देहाची असंख्य मने
कुठल्या पैलतीराला पोहचतात ?

काळाच्या न संपणाऱ्या वर्तुळाच्या
मध्यभागी केंद्रस्थ बसलेले असते
असंख्य मनाचे प्रातिनिधिक मन
तेथे पोहोचतात मन असणारी शरीरे

विश्वाची काळनदी सोबत नेते
शरीराचे गर्त तिच्या भोवऱ्यामध्ये
मन उरते मागे ऐलपैल तीरापाशी



चाफ्याच्या झाडावरून
भावनांचे सर्प मरून गेले
मनाचा उगम तिथे झाला

मनाने मनाला जाणले
ऐकली भस्मासुर मोहिनी कथा
उष्ण मनाच्या मस्तकावर
पडला मोहत्या मनाचा हात
मनाचा तिथे शेवट झाला

मनाच्या शेवटी नदीचा उगम
काळाच्या शिरोभागी नदीचे मुख
नदी विस्तारली काळाच्या प्रवाहात
अतीत पतीत काळ लुप्त नदीमध्ये
तोच पुढे मन म्हणून जन्मला




नदीला देह नाही
वैश्विक सत्य तिच्या मनात

तिच्या मनापर्येंत पोहोचण्याच्या
देहाच्या अनंत वाटा
अनंत वाटांनी अनंत वाटेकरी
मागणारे हक्क तिच्या मनाचा

तिला मन नाही
या गृहीतकाचे सत्य
केवळ ठाऊक नदीला



मनामध्ये अगणित मन
मनाला जन्म देणारी मन
स्थलांतरित होणारी मन
शिरतात नदीच्या अंतरंगात
नदीकाठी उदय अस्त पावतात
प्राचीन अर्वाचीन संस्कृती
संस्कृतीचे वृक्ष आणि पाचोळा
झाकते नदीचे उघडे नेत्र
नेत्राआड नदीचे अंतरंग
अंतरंगात अगणित मन
मनाला जन्म देणारी मन
स्थलांतरित होणारी मन

१०

नदीकाठी वसले आहेत पाले
पाल्यात राहणाऱ्या स्त्रिया
नदीवरून भरतात पाण्याचे घट
एक गाव ओलांडून
दुसऱ्या गावात वसतात पाले
दुसऱ्या गावातील नदीवरून
स्त्रिया भरतात पाण्याचे घट
या स्त्रियांचे मन भासू लागते
अ-मन किंवा न-मन
समुद्र होणाऱ्या नदीसारखे

--------कविता मोकाशी

Tuesday, 2 December 2014

अतीत

अतीत 



दुःखाचे काळोख पाणी 
वर लखलख चंद्रबिब मनाचे 
नीज ना येते तरूणीला 
गाते समुद्रास अंगाई 

काळाचे औषध शोधणारा वैद्य 
त्यासही ना झाले निदान 
तिच्या अमूर्त स्वयंभू दुःखाचे

ओघळणारी मन शिशिरपर्णे 
कुठल्याश्या भोळ्या आत्म्याची 
वाढलेली छाया शरीरे 
तिच्या वेदनेच्या गाण्यामधली 

तिने घेतली विष गिरकी 
तल्लीन मंत्र सुखाशी 
नीज आली तरूणीला 
समुद्र गातो अंगाई 

काळातीत मन मनातीत काळ 
दुःखाच्या करूण निद्रेत ती पाषाण 


----कविता

संवत्सर

संवत्सर 


लाखो प्राचीन सूर्य 
जमले दिक मध्यभागी
कल्पना प्रार्थना अंती 
परी झाले अस्तमुखी 

समिधेतुनी प्रगटले 
समिधेत मिसळले 
जीवजीवन एक हेतु 
परस्परिले विश्वरूची 

हिमयुग प्रपातात 
मोहिली अनादि स्रुष्टी 
लुप्त झाली भाकिते 
काळ उच्चार वैखरी 

जन्मा ये संवत्सर 
जन्मा येतसे दिनमास 
लाखो प्राचीन चंद्र 
समुद्र मंथनाचा नाग

---कविता

मनोदेवते

मनोदेवते



मनोदेवते ---
होकार नकाराच्या अन्वयात 
उत्खननात सापडते मला तुझी मूर्ती 
तुझे एक अंग सोन्याचे एक मातीचे 

मूर्तीला माहित नाहीत नकाराचे घुमट 
जिथून एकदा साद दिली की 
सातदा तीच ऐकू येते जन्मभर 
शुभ्र चुना लावल्या पडक्या मंदिरात 
मूर्तीला ठाऊक होकाराचे कळस 
कळसावर येऊन बसतात 
निरर्थक प्रश्न व्यथांचे कावळे 

गावाबाहेरचा पुजारी कौल लावतो 
होकाराचे ध्वज फडकतात अंबरात 
कळसावरचे कावळे उडून जातात 
शोधत होकाराची कळसहीन दिशा 

मनोदेवते --
तुझे एक अंग सोन्याचे एक मातीचे 
कळत नाही तुझा अन्वयार्थ मला


------कविता

अंत

अंत 


ह्रुदयाची जमीन होते तेव्हा 
करुणेने भारलेले रिकामे आकाश 
उदय अस्त मावळलेल्या 
क्षितीजावर जन्म घेते 
तुझ्या श्वासांची पावले 
अशावेळी चालत यावीत 
ह्लुदय झालेल्या जमीनीवरून 

सतेज वाळवंटात रखरखणारे सत्य 
बोचर्या जीवाला आधार देणारे 
तुझे वनवासाचे विशाल रोपटे 
म्रुगजळाच्या धगीत खुरटून जावे 
माझ्या सावलीचा उंट तहानतो
या वेड्या स्वप्नांच्या अधेमधे 

मातीचे मरण जीवानिशी कुरवाळले 
तिच्या व्यथातुन माझा दुःखाचा जन्म 
तिच्यानंतर माझे शब्द अवकाश होऊन 
नक्षत्रांचा युगाचा प्रवास पाहणारे
माझे अ-मन मातीच्याच अंतात 

---कविता

चरित्रकथा

चरित्रकथा

गर्दीचे धुक्यासारखे झालेले विश्वप्राण 
दिशांत मातीसारखे तुझे एकटेपण

नव्या चैत्र पालवीला येणारे युगादिपण 
मन गोंदणाचे नित्य शाश्वत अनादिपण 

चैतन्य मुरडलेले चिन्ह पाठी पोटामध्ये
खुणा नसणारे संचित पुनःजन्म घेणारे 

आरंभ अंतापासुन चाललेली चरित्रकथा 
ग्रंथाच्या पानावरचे संदर्भ तुझे संन्यस्था

---कविता

भस्म

भस्म 

उजेडात माझ्या दिशा लोपल्या का,
जळाला कुठे पंख दीपावरी 
तुझ्या दिव्य प्रीतीतुनी जन्मले मी
कुणी जाणिले दैव माझे परी 

पुन्हा शांत डोळ्यात दाटे करुणा 
तुझ्या काळ डोहात ना चांदणे 
मनी आर्त माझ्या तुझ्या कल्पना का ,
नसे कोणते हेतु ना मागणे 

फिरोनी घरी जातसे भाव माझा ,
किती दीन तृष्णा तुझ्यावाचुनी 
नदीकाठ भरला तये एकवेळी ,
चिता भस्म देहास लागे झणी 


-----कविता

दरवाजे

दरवाजे 

मनाचे सत्तर किंवा अंदाजे शंभर दरवाजे 
प्रत्येक दरवाज्याबाहेर उभा रक्षक 
रक्षक दरवाजा तोडून घरात घुसतात 
घर रिकामे धुळीच्या गजबजाटाने भरलेले 
भूकंप झाला तेव्हा गाडली गेलेली संस्कृती 
तुटलेले तांबे पितळेचे घुंगर विलय नर्तन 
चांदीच्या तामणात ओवाळणीच्या कथा 
अशा घरातून रांगत येते मुल आईला शोधत 
प्रत्येक रक्षकाचा चेहरा त्याच्या आईसारखा
मनाचे सत्तर किंवा अंदाजे शंभर दरवाजे 

-------कविता

Wednesday, 19 November 2014

तात्पर्य हरवलेली गोष्ट

तात्पर्य हरवलेली गोष्ट 





गोष्ट आहे खूप खूप वर्षापुर्वीची किंवा खूप वर्षानंतरची ,खरेतर गोष्टीतला काळ महत्वाचा नाहीच . आशय म्हणाल तर भाबडा आहे म्हणाल तर गहन . गोष्टीतल्या काळाची गरज नाही कारण गोष्टीतल्या प्रमुख पात्रांना ,उपप्रमुख पात्रांना काळ हा अखंड भासतो आहे ,आरंभ अंत मध्य काहीच न सापडलेल्या एखाद्या सुंदर किंवा असुंदर कवितेसारखा . त्यामुळे गोष्टीतल्या पात्रांना ,आता गोष्ट म्हणून त्यांना पात्रे म्हणाले आहे . ती केवळ पात्रे नसून माणसे आहेत . तर अश्या जगण्यातून काळ हरवलेल्या माणसांची गोष्ट . जे बंधन किंवा भरतवाक्य मनावर गोंदवून कथाकार गोष्टीकार गोष्ट सांगतो तेच मी सांगते आहे आणि गोष्टीला सुरुवात करते . तर गोष्टीतील पात्र संवाद स्थळ घटना काल्पनिक आहेत आजूबाजूला कुठे आढळून आल्यास निव्वळ योगायोग समजावा . पण गोष्ट मात्र विसरून जाऊ नये . 

एका अदृशाच्या दोरीवर वाळत पडलेली बिनदेहाची माणसे . नाव गाव यांचा आदिम शोध न लागलेली किंवा इच्छा असूनही शोध लावता न आलेली माणसे दोरीवर वाळत पडलेली असत . कुकरची शिट्टी ,कारखान्याचा भोंगा ,मोबाईलवरचे अलार्म क्लॉक अश्या लयबद्ध गोष्टीनी लय पकडली की दोरीवरची बिनदेहाची माणसे वारा आल्यासारखी उडून जात . स्वतःचे पाय असणारी घरे काहीजण त्यांना मोटार रेल्वे बस अस आपापल्या सोयीने काहीही म्हणत अश्या घरामधून ही माणसे बसल्याजागी उडून जात . पुन्हा दुसऱ्या एका अदृशाच्या दोरीवर वाळत पडत . एक स्थिती कायम राहत नाही असा वैश्विक नियम तेथे अजून जन्माला आला नव्हता किंवा तो नियमच आता काळबाह्य झाला होता . अश्याने जगण्यातले नाट्य देखील हरवले होते .तसे कुणाच्या जन्माचे कुणाच्या मरणाचे कुणी कुणाला तरी भेटल्याचे इवेन्ट साजरे होई तरीही जगण्यात नाट्य नव्हते  . या माणसांच्या बिनदेहातून मनही अदृश्य झालेले असावे . जगण्यात विश्वाचे आदितत्व गवसल्यासारखे "गरजा गरजा " हा एकमेव उच्चार आणि त्याचा जयघोष करत ही ,माणसे जगत होती . कुणाच्याही गरजा कुणावर अवलंबून न राहिल्याने "पराधीन आहे जगती " असे कुणी कुणाला म्हणत नसे . आता हेच पहा ना सिंड्रेलाचे बूट तिथे कधीही हरवत नसत . हरवले तरी सिंड्रेला ते शोधण्यात तिचे मन उर्जा वेळ दवडत नसे . नवीन बूट विकत घेई . कारण तिला ठाऊक होते . हरवलेल्या बुटाचे पाय शोधत राजपुत्राचे दूत येणार नाहीत . राजपुत्राला तोपर्येंत दुसरी सिंड्रेला भेटलेली असेल ,तिचेच हरवलेले बूट आपण खरेदी करत असू . या माणसांना क्षितीज सापडले होते किंवा अंतराळ कारण एकावर एक चढलेल्या अजगराच्या सुस्तपणा सारखे रस्त्यांचे ओव्हरब्रीज यांच्या परिचयाचे होते त्यामुळे आकाश कशाला म्हणावे आणि जमीन कुणाला म्हणावे यांचा गोंधळ तुम्हाला आम्हाला वाटत असला तरी त्या माणसांना जाणवत नव्हता . 

गोष्टी कथांमध्ये कसा सुखी राज्यात दबल्या पावलाने एखादा राक्षस येतो आणि परीला घेऊन जातो एखादा साधा भाबडा तरुण या परीला मुक्त करतो . अगदी तसेच या शहरात झाले . अज्ञाताची भेटवस्तू घेऊन कुणीतरी अज्ञात आला . त्याच्या वस्तूचे नाव वांग भोपळा घड्याळ मूर्ती असे काहीही असले तरी एक शहर उद्धवस्त करणारी घटना त्यावर लिहिली होती . वीजेवर चालणाऱ्या रेल्वेमध्ये तो घुसला . कधीही खंडित न होणारी वीज आज अचानक निघून गेली रेल्वे थांबली रेल्वेतून माणसे उतरली दुसऱ्या रेल्वेचा शोध घेण्यास निघाली अचानक घडत गेलेल्या बदलामुळे तो अज्ञात गडबडून गेला पुढचे काही क्षणातच तो आणि रेल्वे जमिनीखाली गुडूप झाले .विवर भूकंप किंवा अन्य काहीतरी भौगोलिक घटनेंत याला म्हंटले असू शकेल . त्याने उद्धवस्त करण्यासाठी आणलेल्या वस्तूचे काय झाले त्याचे काय झाले कोणाला ठाऊक नाही . दुसरेदिवशी सगळीकडे चर्चा मांडल्या जाऊ लागल्या प्रलय विश्वाचा शेवट जवळ आला आहे का वगैरे वगैरे . काळ आणि मन हरवलेल्या माणसांमध्ये काळ मन परत आला होता की नाही कोणास ठाऊक पण ही गोष्ट इथपर्येंतच याचे तात्पर्य शोधण्याची मुभा गोष्टीकाराने ऐकणार्यांना दिली आहे .


------कविता मोकाशी 

कवी आणि संन्यासी

कवी आणि संन्यासी 





कवीचा जन्म कुणाचे मागणे असू शकणार नाही .त्याचा जन्म त्या सुखी जोडप्याच्या संसाराला आशीर्वाद म्हणून लाभलेला होता .ज्या वंशात कवी जन्मला त्या कुळात काव्य निषिद्ध मानले जाई . या वैरभावाला परस्पर सुयोग्य किंवा अयोग्य कारणही होते . त्या वंशाचा मुळपुरुष मोठ्ठा लढवय्या सेनापती ,त्याच्या युद्ध कसबावर राजाची भारी मर्जी ,या मर्जीपायीच त्याने एका प्रतिभावंत कवीला राजबंदी करून नजरकैदेत ठेवले आणि स्वतःचा जीव गमावला .शत्रूदेशातील प्रगल्भ कवीने राजाच्या स्वार्थपरायणावर दीर्घ काव्य लिहिले होते . हातात कधी चिपळ्या कधी डफ घेऊन कवी दारोदार काव्य गात भिक्षा मागत असे .कवीची कीर्ती दूरवर पसरली .राजाने स्वतःची प्रतिष्ठा जपण्यासाठी कवीला बोलावणे धाडले .राजा हुशार साम दाम दंड भेद साऱ्या नीतीकला त्यास अवगत होत्या . राजाने प्रस्ताव मांडला माझ्यावर लिहिलेले काव्य जाळून टाक माझा स्तुतीगौरव करणारे काव्य लिही मी तुला धनाढय करेन तुला भिक्षा मागावी लागणार नाही . कवीने त्यास उत्तर दिले 'तुझ्या धनाच्या भिक्षेपेक्षाही मला अन्नाची भीक प्रिय आहे ,मला ठावूक आहे तू माझ्या उत्तराने मला बंदी करशील पण तुझे राज्य कैद करण्याची ताकद माझ्या काव्यात आहे ,बंदी झालाच तर तुझा तुरुंग होईल पण मी तुझे स्तुतीगौरव करणारे काव्य लिहिणार नाही . 

घटनेचा क्रम कवीला सेनापतीला राजाला किंवा अन्य कुणालाही बदलता आला असता तर भविष्याचे चित्र वेगळे दिसले असते . पण पाण्यात पडलेले निर्जीव चेहरे झाडावरून ओघळणाऱ्या पानांनाही बांधता येत नाहीत . जे घटीत होते ते घडले कवी बंदी झाला सेनापतीने त्याला नजरकैदेत ठेवले . कवी त्याचे काव्य गात राहत असे त्याची शिक्षा त्याच्या पाठीवर चाबकाचे वळ उठवीत असत . अंधाराच्या खोलीत उजळून निघणारे त्याचे अनाथ पोरके शब्द तिच्यातल्या प्रेमाला हाकारत आहेत असे तिला वाटे . सेनापतीची शूर कन्या कवीवर पाळत ठेवण्याच्या आज्ञेला बांधील होती . न्याय वगळता तिला जगात कुणीही प्रिय नव्हते . कवीच्या जीवघेण्या सुरांनी तिचा छळ मांडला होता . याच छळातून सुदैवी कपट जन्माला आले . त्या दिवशी कवीच्या आर्त सुरांनी त्याला कुठल्या प्राचीन काळात ओढून घेतले होते त्याच गर्तात शूरकन्या बुडाली . कवीच्या पायाशी लोभ मिठी घालून रडू लागली . तिने तलवारीच्या धारधार पातीवरून अंगठा फिरवला आणि रक्ताचा टिळा कवीच्या मस्तकास लावला 'तुझी सुटका करेन ". तदनंतर कवीला सोडवून शूरकन्या निघाली कवीच्या पाठीत बाणाचे पूर लोटले शूर कन्येच्या छातीवर नाचरे तलवारीचे वादळ .सेनापतीचा घोडा मरून पडला सेनापतीचे धड कवीच्या तलवारीने शिरावेगळे झाले . ते शीर कवीला उद्देशून बोलत होते "तूझ्या काव्याने तू राज्य कैद करणार होतास पण तलवारीने माझे धड कापलेस ? हा कुठला न्याय ? मी तुझ्या शब्दांचा धनी नसलो तरीही गुलाम होतो . मरणोन्मुख माणूस खरा बोलतो हा कवीचा समज होता . कवीने त्याचे शीर धड एकत्र जोडले आणि कविता गाऊ लागला कवीच्या डोळ्यातले निर्मळ पाणी सेनापतीच्या डोळ्यात पडले . कवीच्या संजीवन शब्दांची राख सेनापतीच्या पुनर्जन्माचे अग्नीकण साधत राहिली . सेनापती जिवंत झाला तो आता कवीला ठार मारणार एवढ्यात शूर कन्येने या युद्ध यज्ञात उडी घेतली शूर कन्या सती गेली त्याचक्षणी सेनापतीही पुन्हा ठार झाला . कवी जोहार करून मरून गेला . 

या पूर्वजन्मीच्या कथा त्याला जो तो ऐकवत असे म्हणून त्या कुळात काव्य निषिद्ध झाले होते . पण चंद्र बिलवर हृदय कडांना या सत्याचे कितीही लेप उगाळले तरी तो कवीच राहिला . घराण्याच्या पूर्ववंशाची गोष्ट तो उकलुन नुकलुन सांगत असे . तो पूर्वजांची गोष्ट प्रत्येकाला समजावून सांगतसे "कवीचे काव्य हे ज्ञानाचे प्रतीक आहे ,सेनापतीचे शौर्य हे कार्याचे तर शूर कन्या हे प्रीतीचे प्रतिक आहे जगण्याच्या या तीन पदरात एक पदर असून अदृश्य राहतो या अदृश्याच्या ध्यासापायीच माणसाला जगणे गवसत जाते हरवत जाते . मी तर मुळातच करुणेने भारलेला आहे . करुणादेवीच्या निद्रेत असताना एक अश्रू ओघळला त्याचा बालक झाला तोच रांगता जन्माला मी आलो .नदीकिनारी एका निपुत्रिक जोडप्याला मी सापडलो आहे .तुम्ही ज्या वंशाची गोष्ट सांगत आहात त्याचाच मी आदिपुरुष आहे माझ्या जन्मा नंतरचे अनेक जन्म मला स्मरत आहेत म्हणूनच मी उमजलेली गोष्ट पुन्हा सांगतो आहे . ज्ञान कर्म भक्ती या तीनही अवस्थापलीकडे असणारे संन्यस्थ क्षितीज मला बोलावते आहे . राजा केवळ सत्ताधीश मी आहे विश्वनियंता म्हणून मला सर्वस्व देणारे स्त्री हृदय तिच्या मधुर भक्तीने मला बोलावते आहे . कवीचे दीर्घ काव्य मला ऐकू येते आहे . इतके बोलून त्याने पूर्ववंश जन्म उलगडणाऱ्या स्वतः रचलेल्या काव्याची सांगता केली आणि तो  वनाकडे चालता झाला . निर्मनुष्य तळ्याजवळ तो पाणी पिऊ लागला . या हालचाली श्वापदाच्या समजून मृगयेसाठी आलेल्या राजाने त्यास बाणाने घायाळ केले तो कवी संन्यासी पूर्वजन्मीचा सेनापती मरून पडला . आपल्याच शवाकडे त्याने करुणेने पाहिले आणि पुन्हा जन्माच्या काळ प्रतीक्षेत राहिला 



--------कविता मोकाशी  

पहिले दुसरे आणि सावत्र

पहिले दुसरे आणि सावत्र 




राजाला होत्या दोन राण्या 
पहिली झाली नावडती 
दुसरी आवडती झाल्यापासून 
पहिली रहायची डोंगरावर 
दुसरी रहायची पायथ्याशी 
पहिलीच्या सावलीस नव्हते उन 
दुसरीच्या उन्हास नव्हती सावली 
पहिलेने वाचवले राजाचे प्राण 
दुसरीने दिले राजास प्राण 
पहिली ऐकवायची कथा 
दुसरी व्हायची स्वतः कथा 
दोघी होत्या राजाच्या राण्या 



दुसरीची व्यथा पाहिलीस 
कळणारी नव्हती 
तरीही दुसरी एकटीच 
पहिली नेहमी पहिलीच 
समुद्र मात्र भोगत रहायचा 
प्रत्येक लाटेचे सावत्रपण 



एक होते धड त्याला होती 
दोन शिरे दोन मन 
दुसरे होते शीर त्याला होते 
दोन धड दोन शरीरे 



सख्ख चुलत सावत्र 
कुणीच नाही तिचे जगात 
तिचा होता एक उगम 
तिचे होते दोन शेवट 
सगळ्या जगासाठी 
ती सावत्र ती पवित्र 
तिच्यासाठी सगळे जग 
सावत्र आणि पवित्र 
ती नदी सनातन 



एका योग्याच्या तपातून 
जन्माला आले ज्ञान 
सांसारिकाच्या मुक्तीसाठी 

दुसऱ्या योग्याच्या शापातून 
जन्माला आले कर्म 
सांसारीकांच्या बद्धतेसाठी 

मुक्त आणि बद्धतेच्या 
चक्रात अडकलेल्या 
सांसारिकाच्या प्रवासातून 
जन्माला आला पुन्हा योगी 

तो असेल पहिल्यासारखा 
की दुसऱ्यासारखा 
उत्तर ठाऊक नाही 
मायेचे सांसारिक सांभाळत आहे 
त्याचे नवजात ब्रम्ह अर्भक 
सावत्र मनाने आपले होऊन 



भरले आभाळाचे शब्द मळवट 
नेसली क्षितिजाचा अस्मानी शालू 
जरतारी भाव भक्ती भावनेचा 
बुडविले कुंकवाक्षरात बोटे 
ल्याली सावत्रपणाचा वसा 
बुडविले तिने तिचे महाकाव्य 
महासागराच्या काव्यात 

तिचे पहिले काव्य ती स्वतः 
दुसरे काव्य तिचा महासागर 



------कविता 

अभाव

अभाव 

देहाची उष्टी मात्रा 
तुझ्या माझ्या मनभर 
दिवा उजळतो अंधारात  
पितळेमध्ये भरीस भर 

तुझे दे दृढ आलिंगन
तुझा ठेव दृढ दृष्टीभाव 
पाठीस माझ्या ना डोळे 
विश्वकणाचा अभाव 


----कविता 

जनाबाई होऊन

जनाबाई होऊन 


चांदण्याच्या शतपावलीत सुरुकुतलेली म्हातारी 
वाट पाहते तिच्या शुभ्र मरण बंगल्याची 
हक्काचे जन्माचे घर कधीचे मागे पडलेले 

द्वैतावर विश्वास असलेली उभी तरुणी तेथेच 
जीवशिव मीलनाची वाट पहात हाती धरून माला 
राजपुत्र घेऊन जाईल राजवाडा किंवा झोपडीमध्ये 

वस्तीगृहा बाहेरच्या अरुंद ट्रेडमील पट्यावर 
तरुणी आणि म्हातारी धावत राहतात दोघीही 
घर अजून येत नाही सापडत नाही दोघींना पत्ता 

तरुणीचे सौंदर्य स्वप्न म्हातारीचे कुरूप मरण 
दोघींचे ध्यासपर्व जाणणारा तो आदिम 'एकटा'
दळत असतो दळण जनाबाईकडे जनाबाई होऊन 




------कविता

शववाहिका

शववाहिका 

माणसे नसलेल्या शहरातून फिरते आहे शववाहिका 
अमाणसांच्या पुंजक्यातला तुटलेला एक माणूस 
चालवत आहे मेलेल्या माणसांची निळी शववाहिका 
चालक त्यांना घेऊन चालला आहे स्मशान तुरुंगात 
दोघांमध्ये तुरुंगाचे उभे गज कोण आत ?कोण बाहेर 
चालकाच्या निर्जीव प्रेतावर रडताहेत माणसांची भुते 
चांगला दांडगा माणूस होता मोठा प्रतिभावंत कवी होता 
तात्पर्य कवीने माणसांचा अमाणसांचा संग्रह करू नये 
कवी मरण्याआधीच अथवा मारण्याआधीच मेलेला बरा 

-----कविता

प्रार्थना

प्रार्थना 


नित्य आनंदाच्या ओवरीत 
बैसोनी वाचली तुझी कथा 
जीवन ध्येय झणी बुडाले 
मी झाले तुझी अम्रूतगाथा 

विकल्प गेलासे ब्रम्हवेळी
विलय झालीसे कल्पना
अलय अंकुरते गोंडस
स्वप्नी माझ्या प्रार्थना



-----कविता 

प्रलय

प्रलय


बंद पडलेल्या घडाळ्याची प्रेते 
दिवस रात्र तिच्या स्वप्नात 

तिच्या स्वप्नात 
तिचे मिटलेले डोळे
बंद घड्याळास बांधलेले 

तिच्या स्वप्नांचे घड्याळ 
तिच्या प्रेताच्या डोळ्यात 

या प्रलयानंतर --
तिच्या डोळ्यात तरऴु दे अश्रु 
ऐकु येऊ दे घड्याळाचे स्पंदन

लयीत ओघळू दे 
विश्वाच्या पानावर 
काळाचे दवबिंदू 

कारण तिच्या प्रेताला 
जाळणारे पुरणारे
स्मशानही उरले नाही
या अ-काळाच्या ओघात 



----कविता

अणूगगन

अणूगगन




नखावरती लागले मधाचे मोहोळ 
चिंचेच्या पानावर बसतात पंगती 

सुईच्या अग्रावर ब्रम्हाचे घरटे 
नेढ्यातून आरपार विष्णु पक्षी

गवताच्या वाड्यात आश्रित हरिण
दिंडी दरवाज्यातुन येतसे हत्ती

अणुगगनाचे गुंतले एकमेकात पाश
पहुडला अज्ञाताचा गर्भ दर्भावरती


------कविता

विदेह कविता

विदेह कविता 


माझ्या जीवाची
विदेह झालेली कविता
तुझ्या सदेहपणात दंग

दुष्यंत राजाप्रमाणे
तुला अनेक जन्मांचे
विस्मरण

जेवता जेवता
ठसका लागला
अश्रुचे भरून आले कढ
तरी कोण काढेल 
माझी आठवण ?

तू मात्र शोधत असशील
मृगयेनंतर तहानून
एखादा पाणवठा

कारण मी बांधला आहे
तुझ्या स्मृतींचा तलाव
माझ्या जीवाच्या
कवितेने

-----कविता

एकटेपण

एकटेपण 


एकटेपण 
तुझ्या माझ्यात 
भिंतीसारखे 
उभे 

तुझ्या घराला नाही शेजार 
माझ्या घरी नाही अंगण 



----कविता 

Thursday, 6 November 2014

तीन कथा

तीन कथा 



आज समुद्राला ऐकवण्यासाठी त्याने तीन कथा आणल्या होत्या ,पहिला कथेतला नायक हा झपाटलेल्या घराचे भूत होता त्याच्या अपूर्ण इच्छानी मरणानंतरही ते घर सोडले नव्हते . दुसऱ्या कथेतला नायक अज्ञात मुलीवर प्रेम करत होता पण त्याला प्रेम व्यक्त करणे जमले नव्हते . तिसरी कथा समुद्राला वाचून दाखवण्याआधी त्याला आदलेदिवशी रात्री कथा लिहिताना संपवलेली सिगारेटची आठवण झाली त्याने सिगारेट हवेत धुरकावली ,तशी समुद्राची एक प्रचंड मोठी लाट त्याच्याजवळ आली . त्याच्या कथांचे काही कागद किनारयाशी राहिले तो समुद्रात बुडाला . गावात अफवा उठली त्या अज्ञात मुलीवर झपाटलेल्या घरातील भुताचे प्रेम होते त्याने लेखकाचा जीव घेतला . तिसरी कथा कुणी ऐकलीच नव्हती . तिसऱ्या कथेतला नायकलेखक  होता त्याने समुद्राला ऐकवण्यासाठी तीन कथा आणल्या होत्या 


------कविता मोकाशी 

दान


दान


शुभ्रभोर मोकळ्या जटा
सुरकुतलेले बर्फाळ शरीर
हातात अग्नीकणाची मशाल
तुझ्या याचकाला दान दे
बर्फाळ शरीर अथवा
अग्नीकणाची मशाल
तू मला दान दिलेस
सात पावलांची जमीन

चढणमाथा चढून यायचे
सांगायचे अंतरीची दुःखे
इवले इवले दिवे तेवायचे
दुःखाला आकार आला
तू अवतरलास पुढ्यात
मागितले दान माझ्याकडे
अस्तित्व अथवा दुःख
मी तुला दान केला
पावलाखालचा अंधार



-----कविता

मोहिनी

मोहिनी 



शिकारी पसरतो शब्द जाळ 
पारावर चालल्या गप्पागोष्टी 
जणू भिंतीवरती घरे बांधतो 
कुटुंबवत्सल निळा कोष्टी 

हातात हात पिटती टाळ्या 
संवादांचे नादते जुने चौंडके 
नवा ध्यास आदिमते तुझा 
काळ विसरला त्याचे घोंगडे 

चहासुवास नकळे अनादिपण 
कवितेचा पारवा करे घुमराव 
वाह वाहचा चालला जयघोष 
सख्य परस्परांचे करे उठाव 

परकर ओच्यात वेचते फुले 
परी रिते नाही झाले अंगण 
सांडला अमृतकलश ग कसा 
गुज अलगुज चांदीचे जे उन 

डोहात पाय पसरुनी बसले 
एकेक जीव झालासे वल्ली 
मोहिनी म्हण वा संजीवनी 
सापडेना कुणा कुलूप किल्ली 



------कविता

आकाश दुध

आकाश दुध 


देहाचा पुल ओलांडून येणारे
तुझे कोवळ्या टाचांचे पाय
मन माझे मातीमय कनवाळू
आकाश दुधावर येतसे साय

----कविता 

मधुप्रिया

प्रिय मधुप्रिया

अस म्हणतात --
माणूस जन्माला आल्यानंतर 
त्याची काही दिवसानंतर 
सतत वाढ होत राहते 
पण त्याचे डोळे जन्मभर 
तसेच राहतात मरेपर्यंत

तुझ्या बाहूलीसारख्या 
पाणीदार डोळ्यातील 
असीम शांतता अनुभवली
की मला नेहमी वाटते
तुझ्या भातुकलीच्या वयातच 
तू दिली आहेस जीवाची हाक
तुझ्या समंजस पोक्त मनाला

शांतता स्वप्न कल्पनांना जन्म देते 
या संवेदनाच्या जन्मवेणा 
तुला उमजल्या आहेत 
तू ऋतुस्नात होण्याआधीच

कारण --
तुझ्या डोळ्याच्या तळ्यात 
दीप नाही चांदणे नाही 
तरंग नाही आभास नाही
आहे केवळ निरस प्रेम 
पाण्याच्या रंगाचे

तुझ्या प्रेमाने निवडलेले 
तुझे अर्थपुर्ण जगणे 
वाट पाहत राहतात 
त्याच्या डोळ्याची 
भातुकलीच्या खेळातच 
तू ज्याला मानले आहेस
जिवलग

मानलेल्या नात्याचे जपलेपण 
किती शाहणे उदासीन करते तुला

तो तळ्याजवळील तरूण कवडसा 
तुझा बालपणीचा सोनेरी मासा
शोधत येईल --
तुझे शांत करूण डोळे

तुझ्या डोळ्यांनी शिकवले मला 
प्रेम आंधळे नसते 
भाबडे असते 
भातुकलीच्या वयाचे

तुझी कविता

मृत्यूची प्रेयसी

मृत्यूची प्रेयसी 


अनवाणी पावलाने अनावृत देहाने 
चालत येते आणि चालत जाते 
मृत्यूची प्रेयसी मृत्यूला शोधण्यास्तव 

तिच्या प्रियकराने तिला दिली आहे भेट 
दोघांच्या दृढ अलिंगनाचे झाड  
ते वचनस्थ झाड मोठे उंचपुरे होईल 
तेव्हा त्याच झाडाखाली भेटणार आहे  
तिला तिचा 'मृत्यू' प्रियकर 

सखी उसवत राहते काजळाच्या डबीतले 
अश्रू ओघळणारे काचमण्याचे प्रेम 
सखा निघून गेला आहे निर्मनुष्य देशात 
संन्यासाचा वेश धारण करून 



तिच्या प्रियकर आहे भोळा 
त्याला चढला आहे विस्मृतीचा ज्वर 
या ज्वराने तो फणफणला आहे 
त्याला पाहिजे आहे भाळावर हात 
त्याच्या भयभीत प्रेयसीचा 

विसरला आहे नाव गाव तिचे 
खुणगाठीशी नाही त्याच्या 
शंकुतलेसारखी एखादी अंगठी 
अश्वत्थाम्यासारखी खोप 

उपरे झाले आहे त्याचे अस्तित्वं 
धूळभरल्या घरात निळ्या मनात  
त्याला पाहिजे आहे वारा फुंकर 
प्राण प्राणाला ओढणारा 
प्रेयसीचे चुंबन 


त्याला सापडला आहे विवस्त्र देह 
तो नाही त्याच्या प्रेयसीचा 
पण जळतो आहे त्याच्यासवे 
जगण उडून गेलेले अत्तर 
त्याच्या मनगटावर 
त्या विवस्त्र देहाचे 
आणि देवापुढे शांत कापूर 


आलिंगनाचे वचनस्थ झाड 
वाढलेच नाही प्रेयसीजवळ 
झाडावर पक्षी आला उडून गेला 
झाडाला गाणे सापडले 
पक्ष्याला त्याचे प्रेम 
झाड गात राहिले पक्ष्याचे गाणे 
झाड जळून गेले पक्षी जळून गेला 
झाड वाढलेच नाही प्रेयसीजवळ 

अनवाणी पावलाने अनावृत देहाने 
चालत येते आणि चालत जाते 
मृत्यूची प्रेयसी मृत्यूला शोधण्यास्तव 




-------कविता